Modern ekonomilerde "tüketici" kelimesi piyasada bir ürünü satın alan kişiyi tanımlar. Bu tanım, satın alan ile üretim süreci arasındaki bağı görmez; alıcıyı, kararı yalnızca raftan ürünü çekmekle sınırlı, edilgen bir konuma yerleştirir. Oysa son yıllarda gıda topluluklarında, gönüllü ekonomilerde ve dayanışma temelli üretim modellerinde yeni bir kavram öne çıktı: türetici.

Türetici kimdir?

Türetici, satın aldığı şeyin nasıl üretildiğine etki eden, üretim sürecinin ortağı kabul edilen kişidir. Bir başka deyişle:

  • Talebiyle neyin, nasıl, ne sıklıkla ekileceğine yön verir.
  • Üreticiyle doğrudan ilişki kurar — aracı katmanı en aza indirir.
  • Dayanışma payı (örn. dayanışma fonu) ile küçük üreticinin maliyet riskini paylaşır.
  • Ürünün bedelini öderken üreticinin emeğini, toprağın sağlığını ve toplulukla kurulan bağı da hesaba katar.

Neden "tüketici" değil?

Pasif tüketim sadece bir alma eylemidir; üretim hattıyla, çevreyle ya da emekçiyle bir bağ kurmadan tamamlanır. Türetici ise üretim zincirinin bir parçasıdır — bir bakıma sorumluluk üstlenir. Latin Amerika ve İspanya'da yaygınlaşan "prosumer / prosumidor" (producer + consumer) kavramı da benzer bir anlam taşır. Türkçe'de bu kavram için son yıllarda öne çıkan karşılık ise "türetici"dir.

"Her satın alma, oy vermektir." — bu sözün gıdaya uygulaması: her sipariş, bir üretim yöntemine verilen oydur.

Pratik: Nasıl türetici olunur?

  1. Yakınınızdaki bir gıda topluluğuna üye olun.
  2. Üreticilerle tanışın; ne ektiklerini, hangi yöntemlerle çalıştıklarını sorun.
  3. Sipariş döngülerine düzenli katılın; her dönem talebiniz üreticinin planını şekillendirir.
  4. Dayanışma payına katkı verin; bu pay, beklenmedik kayıplarda üreticiyi koruyan bir tampon görevi görür.
  5. Topluluk içinde gönüllü görevler üstlenin (dağıtım, hesap, iletişim).

Kısaca

Türetici olmak, gıdayı pazardan bir meta gibi almak yerine, üretildiği yere kadar uzanan bir ilişkinin parçası olmak demektir. Bu sayfa boyunca "tüketici" yerine "türetici" diyoruz — çünkü EkoTopluluk'un kuruluş felsefesi tam olarak bu farkın altını çizer.

Kaynakça

  • EkoHarita — Türkiye'deki ekolojik üretim ve gıda toplulukları haritası.
  • Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği — TaTuTa, ekolojik pazarlar ve dayanışma temelli üretim projeleri.
  • Alvin Toffler, Üçüncü Dalga (1980) — "Prosumer" kavramının ilk genişletilmiş tartışması.
  • Henderson, E. & Van En, R., Sharing the Harvest: A Citizen's Guide to Community Supported Agriculture (2007).